Dlaczego mikrobiota jelitowa ma takie znaczenie?

Zapraszamy do cyklu artykułów o mikrobiocie i prebiotykach (Część 1)

Dlaczego mikrobiota jelitowa ma aż takie znaczenie?

Nasza mikrobiota jelitowa to jeden z najbardziej złożonych ekosystemów w organizmie. Tworzą ją biliony mikroorganizmów, które pełnią funkcje niezbędne do utrzymania zdrowia metabolicznego, odpornościowego i neurologicznego. Dziś wiemy, że wpływa nie tylko na trawienie, ale także na hormony, odporność, nastrój, reakcje zapalne, a nawet na to, jak reagujemy na stres.

Jeszcze kilkanaście lat temu flora jelitowa była traktowana jako „dodatek” do fizjologii. Obecnie wiemy, że jej skład i różnorodność są jednym z kluczowych czynników decydujących o naszym samopoczuciu. Mikrobiota współpracuje z organizmem na poziomie metabolicznym, hormonalnym, neurologicznym i immunologicznym. Gdy działa prawidłowo, pełni funkcję żywej tarczy ochronnej. Kiedy jest zaburzona – rośnie podatność na infekcje, zaburzenia trawienia, przewlekły stan zapalny i szereg niespecyficznych dolegliwości.

Właśnie dlatego tak dużą uwagę zwraca się na probiotyki, prebiotyki i postbiotyki – oraz na nowoczesne rozwiązania, takie jak MegaPre™, które łączą ich działanie różnych składników aktywnych w tym prebiotyków.

Podsumowując, zdrowa mikrobiota jelitowa:

• wspiera trawienie i wchłanianie składników odżywczych,
• pomaga w produkcji niektórych witamin i metabolitów,
• reguluje działanie układu odpornościowego,
• komunikuje się z mózgiem (oś jelito–mózg),
• wpływa na metabolizm glukozy i lipidów,
• chroni przed patogenami i przewlekłym stanem zapalnym.
  

Podstawy: co to są prebiotyki, probiotyki i postbiotyki?

W ostatnich latach te trzy pojęcia zrobiły ogromną karierę, ale bardzo często są mylone lub wrzucane do jednego worka. Tymczasem każdy z nich oznacza coś innego i pełni inną funkcję. Zrozumienie różnic to baza do sensownego stosowania suplementów i układania zaleceń żywieniowych.

Możemy spojrzeć na to tak:

• probiotyki – dostarczają „dobrych” bakterii,
• prebiotyki – karmią dobre bakterie (te już obecne i te dostarczane z zewnątrz)
• postbiotyki – to efekt ich pracy: metabolity, które realnie wpływają na nasze zdrowie.

Prebiotyki – pożywienie dla dobrych bakterii

Prebiotyki są jednym z najbardziej niedocenianych elementów zdrowej diety. Większość osób skupia się na probiotykach, zakładając, że „dobre bakterie w kapsułce” wystarczą. Tymczasem bez odpowiedniej ilości prebiotyków probiotyki mają ograniczone możliwości działania. Prebiotyk to selektywny substrat energetyczny: odżywia bakterie już obecne w jelicie i ułatwia zasiedlanie nowych mikroorganizmów.

Prebiotyk:

• jest błonnikiem, ale
• nie każdy błonnik jest prebiotykiem – musi spełniać dodatkowe kryteria:
  • selektywna fermentacja, udokumentowane korzyści zdrowotne,
  • stanowi pożywienie dla określonych bakterii,
  • przechodzi niestrawiony przez górny odcinek przewodu pokarmowego.

Do najczęściej występujących w suplementach prebiotyków należą m.in.:

• insulina
• częściowo hydrolizowana guma guar (PHGG),
• fruktooligosacharydy (FOS),
• galaktooligosacharydy (GOS),
• ksylooligosacharydy (XOS),
• arabinogalaktany i arabionksylany,
• pektyny,
• błonnik z akacji.

Naturalne źródła prebiotyków w diecie:

• cebula, czosnek, por, szalotka, szczypior,
• cykoria, karczochy, szparagi, topinambur,
• banany (jeszcze zielone, niedojrzałe – źródło skrobi opornej),
• rośliny strączkowe (soczewica, ciecierzyca, fasola),
• pełne ziarna zbóż, otręby, płatki owsiane,
• ziemniaki, makaron, kasze po ugotowaniu i ostudzeniu (świetne źródła skrobi opornej).

Co pokazują badania?

• FOS, GOS, inulina i inne prebiotyki zwiększają liczebność bakterii Bifidobacterium i Lactobacillus (Gibson GR, Roberfroid MB. Dietary modulation of the human colonic microbiota: introducing the concept of prebiotics. J Nutr. 1995 Jun;125(6):1401-12. doi: 10.1093/jn/125.6.1401. PMID: 7782892, Markowiak P, Śliżewska K. Effects of Probiotics, Prebiotics, and Synbiotics on Human Health. Nutrients. 2017 Sep 15;9(9):1021. doi: 10.3390/nu9091021. PMID: 28914794; PMCID: PMC5622781.).
• U osób z chorobami zapalnymi jelit wybrane prebiotyki poprawiały parametry stanu zapalnego i komfort jelitowy (Lindsay JO, Whelan K, Stagg AJ, Gobin P, Al-Hassi HO, Rayment N, Kamm MA, Knight SC, Forbes A. Clinical, microbiological, and immunological effects of fructo-oligosaccharide in patients with Crohn’s disease. Gut. 2006 Mar;55(3):348-55. doi: 10.1136/gut.2005.074971. Epub 2005 Sep 14. PMID: 16162680; PMCID: PMC1856087.).
• Inulina może zwiększać wchłanianie wapnia i magnezu, co ma znaczenie dla zdrowia kości (Bovee-Oudenhoven IM, Termont DS, Heidt PJ, Van der Meer R. Increasing the intestinal resistance of rats to the invasive pathogen Salmonella enteritidis: additive effects of dietary lactulose and calcium. Gut. 1997 Apr;40(4):497-504. doi: 10.1136/gut.40.4.497. PMID: 9176078; PMCID: PMC1027125.).
• Polisacharydy prebiotyczne stosowane u osób z cukrzycą typu 2 poprawiały kontrolę glikemii (Lu ZX, Walker KZ, Muir JG, O’Dea K. Arabinoxylan fibre improves metabolic control in people with Type II diabetes. Eur J Clin Nutr. 2004 Apr;58(4):621-8. doi: 10.1038/sj.ejcn.1601857. PMID: 15042130.).

Od strony pacjenta najczęściej widać:

• bardziej regularne wypróżnienia,
• łatwiejsze oddawanie stolca,
• zmniejszenie zaparć,
• często – mniej wzdęć po okresie adaptacji,
• poczucie „lżejszego” brzucha.

Probiotyki – żywe mikroorganizmy o konkretnym działaniu

Probiotyki są bardziej „spektakularne” w komunikacji – łatwo wyobrazić sobie dobre bakterie zamknięte w kapsułce. Za tą prostą metaforą stoi jednak precyzyjna nauka. Działanie probiotyku zależy od szczepu, dawki i warunków w jelicie.

Mechanizmy działania probiotyków:

• Konkurencja z patogenami: Probiotyki konkurują z bakteriami chorobotwórczymi o miejsce przylegania do nabłonka jelitowego i o pożywienie. Niektóre szczepy produkują substancje przeciwbakteryjne, które dodatkowo utrudniają patogenom rozwój (np. B. Subtilis HU58).
• Wzmocnienie bariery jelitowej: Probiotyki wpływają na produkcję śluzu oraz na białka odpowiedzialne za tzw. „tight junctions”, czyli szczelne połączenia między komórkami jelit.
• Modulacja układu odpornościowego: Mikroorganizmy probiotyczne „trenują” układ odpornościowy – sprzyjają rozwijaniu tolerancji (ważne w alergiach) oraz modulują odpowiedź zapalną.
• Działanie kliniczne (przykłady):
  • skracanie czasu trwania biegunek infekcyjnych,
  • zmniejszanie ryzyka biegunki poantybiotykowej,
  • redukcja ryzyka zakażenia Clostridioides difficile,
  • wsparcie w IBS, IBD, biegunkach związanych z leczeniem onkologicznym (w zależności od szczepu),
  • poprawa nastroju poprzez: regulację osi jelito-mózg, produkcję neurotransmiterów i neuromodulatorów oraz obniżenie markerów stanu zapalnego.

Najczęściej stosowane rodzaje probiotyków:

• bakterie z rodzaju Lactobacillus (np. L. rhamnosus, L. plantarum),
• bakterie z rodzaju Bifidobacterium (np. B. longum, B. bifidum),
• bakterie z rodzaju Bacillus (np. B. subtilis, B. coagulans),
• drożdże probiotyczne Saccharomyces boulardii.

Żeby coś nazwać probiotykiem, musi:

• być dokładnie zidentyfikowanym szczepem (np. Lactobacillus rhamnosus GG, L. plantarum 299v, B. coagulans SC208),
• mieć udokumentowane działanie w badaniach klinicznych,
• być podawane w odpowiedniej dawce (najczęściej liczonej w CFU czyli jednostkach tworzących kolonie),
• być żywe i stabilne do końca okresu ważności.

Kluczowe pytania zawsze brzmią, nie czy brać, ale jaki szczep? w jakiej dawce? w jakim wskazaniu?

Postbiotyki – efekty pracy mikrobioty

W ostatnich latach coraz więcej mówi się o postbiotykach, czyli bioaktywnych metabolitach wytwarzanych przez bakterie – szczególnie te korzystne. To m.in.:

• krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA): masłowy, propionowy, octowy,
• niektóre peptydy i związki o działaniu immunomodulującym,
• metabolity wpływające na szczelność bariery jelitowej i komunikację jelito–mózg,
• witaminy i antyoksydanty,
• enzymy.

SCFA:

• są paliwem dla komórek jelita grubego (zwłaszcza maślan),
• zmniejszają stan zapalny w jelicie,
  wspierają szczelność nabłonka,
• oddziałują na metabolizm glukozy i lipidów,
• wpływają na układ odpornościowy.

Dlatego w praktyce dążymy do tego, aby:

probiotyk + prebiotyk ⇒ więcej korzystnych postbiotyków.

W kolejnej części opiszemy dokładnie jak działają prebiotyki i probiotyki i ich poszczególne szczepy.

Przeczytaj lub zapisz na później:

Część 1: Dlaczego mikrobiota jelitowa ma takie znaczenie?: https://novolabs.pl/artykul/dlaczego-mikrobiota-jelitowa-ma-takie-znaczenie/

Część 2: Jak działają probiotyki i prebiotyki: https://novolabs.pl/artykul/jak-dzialaja-probiotyki-i-prebiotyki/

Część 3: Dlaczego połączenie prebiotyku i probiotyku (synbiotyk) daje najlepszy efekt?: https://novolabs.pl/artykul/dlaczego-synbiotyk-dziala-najskuteczniej-i-dla-kogo/

Część 4: Najczęściej zadawane pytania o prebiotyki i probiotyki: https://novolabs.pl/artykul/najczesciej-zadawane-pytania-o-prebiotyki-i-probiotyki/

Część 5: MegaPre™: precyzyjnie ukierunkowany prebiotyk https://novolabs.pl/artykul/megapre-precyzyjnie-ukierunkowany-prebiotyk/

Część 6: Dla ekspertów: MegaPre™ w praktyce kliniczne https://novolabs.pl/artykul/dla-ekspertow-megapre-w-praktyce-klinicznej/