Jak działają probiotyki i prebiotyki?
Zapraszamy do cyklu artykułów o mikrobiocie i prebiotykach (Część 2)
Zapraszamy do cyklu artykułów o mikrobiocie i prebiotykach (Część 2)
Jak działają probiotyki?
Probiotyki pełnią wiele równoległych funkcji – część z nich pacjent odczuwa szybko (np. ustąpienie biegunki), inne działają subtelniej, regulując odporność i metabolizm. Współczesne badania pokazują, że probiotyki:
- wpływają na skład mikrobioty,
- komunikują się z komórkami odpornościowymi i nabłonkiem jelitowym,
- modyfikują odpowiedź zapalną i barierę jelitową.
Główne mechanizmy działania probiotyków:
- Konkurencja z patogenami
- zajmują miejsca adhezji na nabłonku jelita,
- zużywają dostępne składniki odżywcze,
- produkują substancje o działaniu antybakteryjnym.
- Wzmocnienie bariery jelitowej
- zwiększenie produkcji śluzu,
- wpływ na białka tight junctions (claudiny, occludin),
- zmniejszenie przepuszczalności bariery jelitowej.
- Modulacja układu odpornościowego
- aktywacja i regulacja komórek dendrytycznych,
- wpływ na równowagę Th1/Th2/Treg,
- ograniczenie przewlekłego stanu zapalnego.
Przykłady szczepów mikroorganizmów probiotycznych wykorzystywanych przemysłowo o udowodnionej skuteczności w badaniach klinicznych (źródło: Kordowska-Wiater, Małgorzata. “Probiotyki – aspekty funkcjonalne i technologiczne.” Postępy Mikrobiologii 52, no. 2 (2013): 161–170.)
| Gatunek / Szczep | Zastosowanie kliniczne / potwierdzone działanie |
| Lactobacillus acidophilus | Wrzodziejące zapalenie jelita; leczenie zaburzeń motorycznych jelit. |
| L. acidophilus + L. bulgaricus | Zmniejszenie ryzyka biegunki poantybiotykowej. |
| L. acidophilus + B. longum | Zmniejszenie ryzyka biegunki poantybiotykowej. |
| L. acidophilus + B. bifidum + L. bulgaricus + Str. thermophilus | Zmniejszenie ryzyka biegunki podróżnych (wstępne wyniki). |
| L. casei rhamnosus Lcr35 | Leczenie zaparcia czynnościowego. |
| L. casei DN-114 001 | Zwiększenie odsetka eradykacji H. pylori, zmniejszenie działań niepożądanych leczenia. |
| L. casei DN-114 001 + Str. thermophilus + L. bulgaricus | Zapobieganie biegunce poantybiotykowej i zakażeniom C. difficile (u osób > 50 r.ż.). |
| L. rhamnosus GG | Wrzodziejące zapalenie jelita grubego; zmniejszenie objawów AZS; profilaktyka biegunki poantybiotykowej; konkurencja z patogenami; zwiększona sekrecja mucyn; umiarkowana skuteczność w biegunce poz- i szpitalnej u dzieci; redukcja nawrotów C. difficile; mniej działań niepożądanych w leczeniu H. pylori. |
| L. rhamnosus Pen + L. rhamnosus E/N + L. rhamnosus Oxy | Zapobieganie biegunce poantybiotykowej. |
| L. rhamnosus 19070-2 + L. reuteri DSM 12246 | Leczenie ostrej biegunki infekcyjnej. |
| L. reuteri | Biegunki rotawirusowe; skrócenie czasu trwania biegunki u dzieci. |
| L. bulgaricus | Wytwarzanie bakteriocyn; rozkład laktozy w jogurcie – korzyść dla nietolerancji laktozy. |
| L. plantarum 299v | Adhezja do nabłonka, zwiększenie sekrecji mucyn; zmniejszenie nawrotów C. difficile. |
| L. plantarum DSM 9843 | Leczenie zaburzeń motorycznych jelit. |
| L. lactis DN-173 010 | Leczenie zaparcia czynnościowego. |
| Bifidobacterium animalis | Skracanie pasażu jelitowego (u osób starszych). |
| B. lactis Bb-12 (+ Streptococcus thermophilus) | Zmniejszenie objawów AZS; profilaktyka biegunki poantybiotykowej i rotawirusowej u dzieci. |
| Escherichia coli Nissle 1917 | Wrzodziejące zapalenie jelita grubego; remisja choroby Leśniewskiego-Crohna; leczenie zaburzeń defekacji. |
| Saccharomyces boulardii | Biegunka ostra i poantybiotykowa; neutralizacja toksyn C. difficile; remisja choroby Leśniewskiego-Crohna; zmniejszenie działań niepożądanych leczenia H. pylori; biegunka podróżnych. |
Jak działają prebiotyki?
Zrozumienie działania prebiotyków wymaga spojrzenia na jelita jak na żywy ekosystem. Aby bakterie mogły rosnąć, potrzebują odpowiednich składników odżywczych. Prebiotyki pełnią rolę wybiórczego nawozu – wspierają tylko te szczepy, które chcemy rozwijać, i pomagają im szybko się namnażać.
W przeciwieństwie do probiotyków, które dokładamy jak cegiełki, prebiotyki wzmacniają fundamenty całej konstrukcji mikrobiologicznej.
Najważniejsze efekty działania prebiotyków:
- selektywna stymulacja „dobrych” bakterii (np. Bifidobacterium, Lactobacillus),
- zwiększenie produkcji SCFA (w tym maślanu),
- wzmocnienie bariery jelitowej (szczelniejsze połączenia między komórkami),
- regulacja perystaltyki jelit (m.in. zmniejszenie zaparć),
- modulacja układu odpornościowego (mniejsza skłonność do przewlekłego stanu zapalnego),
- wpływ metaboliczny (glikemia, profil lipidowy, insulinooporność).
Co pokazują badania:
- FOS, GOS i inulina zwiększają liczebność Bifidobacterium i Lactobacillus (Gibson GR, Roberfroid MB. Dietary modulation of the human colonic microbiota: introducing the concept of prebiotics. J Nutr. 1995 Jun;125(6):1401-12. doi: 10.1093/jn/125.6.1401. PMID: 7782892, Markowiak P, Śliżewska K. Effects of Probiotics, Prebiotics, and Synbiotics on Human Health. Nutrients. 2017 Sep 15;9(9):1021. doi: 10.3390/nu9091021. PMID: 28914794; PMCID: PMC5622781.).
- w chorobie Leśniowskiego–Crohna i innych IBD wybrane prebiotyki łagodzą stan zapalny i poprawiają komfort jelitowy (Lindsay JO, Whelan K, Stagg AJ, Gobin P, Al-Hassi HO, Rayment N, Kamm MA, Knight SC, Forbes A. Clinical, microbiological, and immunological effects of fructo-oligosaccharide in patients with Crohn’s disease. Gut. 2006 Mar;55(3):348-55. doi: 10.1136/gut.2005.074971. Epub 2005 Sep 14. PMID: 16162680; PMCID: PMC1856087.),
- inulina pomaga zwiększyć wchłanianie wapnia (Bovee-Oudenhoven IM, Termont DS, Heidt PJ, Van der Meer R. Increasing the intestinal resistance of rats to the invasive pathogen Salmonella enteritidis: additive effects of dietary lactulose and calcium. Gut. 1997 Apr;40(4):497-504. doi: 10.1136/gut.40.4.497. PMID: 9176078; PMCID: PMC1027125.),
- polisacharydy prebiotyczne (np. arabinoksylany) poprawiają kontrolę glikemii u osób z cukrzycą typu 2 (Lu ZX, Walker KZ, Muir JG, O’Dea K. Arabinoxylan fibre improves metabolic control in people with Type II diabetes. Eur J Clin Nutr. 2004 Apr;58(4):621-8. doi: 10.1038/sj.ejcn.1601857. PMID: 15042130.).
Przeczytaj lub zapisz na później:
Część 1: Dlaczego mikrobiota jelitowa ma takie znaczenie?: https://novolabs.pl/artykul/dlaczego-mikrobiota-jelitowa-ma-takie-znaczenie/
Część 2: Jak działają probiotyki i prebiotyki: https://novolabs.pl/artykul/jak-dzialaja-probiotyki-i-prebiotyki/
Część 3: Dlaczego połączenie prebiotyku i probiotyku (synbiotyk) daje najlepszy efekt?: https://novolabs.pl/artykul/dlaczego-synbiotyk-dziala-najskuteczniej-i-dla-kogo/
Część 4: Najczęściej zadawane pytania o prebiotyki i probiotyki: https://novolabs.pl/artykul/najczesciej-zadawane-pytania-o-prebiotyki-i-probiotyki/
Część 5: MegaPre™: precyzyjnie ukierunkowany prebiotyk https://novolabs.pl/artykul/megapre-precyzyjnie-ukierunkowany-prebiotyk/
Część 6: Dla ekspertów: MegaPre™ w praktyce kliniczne https://novolabs.pl/artykul/dla-ekspertow-megapre-w-praktyce-klinicznej/